اثرات بهداشتی آلاینده های هوای اصفهان کدام است؟
منواكسیدكربن
ذارت معلق کمتر از 10 میکرون و کمتر از 5/2 میکرون
دی اكسیدنیتروژن
دی اكسید گوگرد
ازن
تركیبات آلی فرار(VOCs)
کدام آلاینده ها بر اساس استاندارد آلاینده های بحرانی هستند؟
اثرات بهداشتی آلاینده های هوای اصفهان کدام است؟

آلاینده­های اصلی هوا اصفهان كه برای آنها استاندارد وجود دارد و اندازه­گیری می­شوند عبارتند از: منواكسیدكربن(CO) ، ذارت معلق کمتر از 10 میکرون(PM10)  و ذرات معلق کمتر از 5/2 میکرون(PM2.5) ، دی اكسیدنیتروژن(NO2) ، دی اكسید گوگرد(SO2) ، ازن (O3) و تركیبات آلی فرار(VOCs) .

منواكسیدكربن

آثار اين گاز در بدن انسان در ظرفيت حمل اکسيژن توسط خون منعکس مي باشد که بعلت حلاليت کم به آساني همراه با اکسيژن به آلوئول ها مي رسد و از طريق آنها نفوذ کرده و با اکسيژن براي اشغال يکي از چهار محل آهن در هموگلوبين رقابت مي کند. ميل ترکيبي آهن با منواکسيد کربن، 210 مرتبه بيشتر از اکسيژن مي باشد. وجود کربوکسي هموگلوبين (COHb)ظرفيت خون براي حمل اکسيژن را کاهش داده و روي سلسله اعصاب مرکزي اثر مي گذارد. اثر جدي غلظت پايين CO در يک دوره طولاني براي مردمي که در ارتفاع 2400 متري زندگي مي کنند يا افرادي با بيماري قلبي مزمن، ناراحتي هاي ريوي و آنمي بخوبي اثبات شده است. در ارتفاعات بالاتر بعلت فشار کمتر هوا، اثر CO زيانبارتر است. قرارگرفتن در معرض غلظت بالاي اين گاز باعث کاهش دقت بينايي، کاهش توان کاري، عدم قابليت يادگيري و انجام فعاليت هاي دشوار مي شود.

ذارت معلق کمتر از 10 میکرون و کمتر از 5/2 میکرون

ذرات از لحاظ اندازه به دو دسته تقسيم مي‌شوند:

الف ( كوچكتر از μm 5/2 كه Fine ناميده مي‌شوند.

ب ( بزرگتر از μm 5/2 كه Coarse ناميده مي‌شوند.

ذرات معلق با قطر آيروديناميکي كمتر از 10 ميكرومتر به دليل راهيابي به سيستم تنفسي تحتاني به عنوان شاخص اصلي مواد معلق در هوا معرفي مي‌شوند. بر اساس مطالعات اپيدميولوژيکي، ذرات معلق در مقايسه با اكسيدهاي گوگرد و اكسيدهاي ازت براي سلامتي انسان مخاطره آميزتر است و مقدار PM10 در تشديد بيماريهاي قلبي - ريوي، كاهش مقاومت سيستم ايمني بدن در مقابل بيماري ها، از بين رفتن بافت ريه، آسم كودكان، مرگ و مير زودرس و سرطان نقش عمده‌اي دارد. هواي محيط با مقدار زياد PM10 ممکن است تعداد مرگ و مير روزانه در ساکنين شهرها بويژه افراد مسن که داراي بيماري ريوي هستند را افزايش دهد. مقدار ذرات معلق بيش ازmg/m380 بطور مشخصي ظرفيت حياتي ريه را کاهش داده و گزارش هاي متعددي اثر آن را بر روي عملکرد سيستم قلبي- ريوي حتي در مواقعي که غلظت آن پايين تر از استاندارد محيطي بوده، نشان داده است. از آنجائيکه ذرات بزرگتر از  mm15-10 در قسمت فوقاني سيستم تنفسي گرفته مي شوند، تنها ذرات با قطرهاي کمتر از mm 3-2 به اعماق ريه نفوذ مي کنند و بدين جهت استاندارد کيفيت هوا براي ذرات بر اساس اندازه ذرات اصلاح شده است.

دی اكسیدنیتروژن

دي اکسيد نيتروژن باعث تحريك چشم و قسمت‎هاي عمقي ريه‌­ها، ايجاد سوزش در ريه‌ها و همچنين باعث كاهش ميزان مقاومت سيستم تنفسي در مقابل بيماري­هايي مانند آنفولانزا شود. هر دو اكسيد و دي‌اكسيد نيتروژن اگر از مرز خوني ريه عبور كند، مي‌تواند فرم هاي غير فعال هموگلوبين كه مهمترين آنها متهوگلوبين است را بوجود آورد. تماس با دي اکسيد درغلظت بالاسريعاً موجب سرفه و درد قفسه سينه مي شود .

متعاقب مواجهه با اکسيدهاي نيتروژن در مدت کوتاهي احساس ناراحتي، سرفه، مشکل شدن تنفس، درد قفسه سينه، احساس سرما، تب، تهوع و استفراغ عارض مي شود . اين عوارض ممکناست چندين روز تا چندين هفته تداوم باشد. در بعضي موارد بهبودي کامل صورت گرفته اما در مواردي نيز ممکن است عوارض پيشرفت کرده و مرگ اتفاق افتد.

در صورت تماس با غلظت هاي پايين پس از 5  الي 12 ساعت علائم خفيفي از تحريک برونش ها ظاهر مي شود. در اثر واکنش دي اکسيد نيتروژن با هواي مرطوب داخل حبابچه هايريوي اسيدنيترو و اسيدنيتريک توليد شده که موجب تورم ريه مي­گردد. مرگ اغلب در ظرف 24 ساعت اتفاق مي­افتد.

دی اكسید گوگرد

دي‌اكسيد گوگرد (SO2) كه بيشتر از ديگر اكسيدهاي گوگرد در هوا منتشر مي‌شود، گازي است بي‌رنگ و بدبو كه باعث تحريك مجاري تنفسي بخصوص حلق، بيني و حنجره شده و ايجاد برونشيت‌هاي مزمن، آسم و آمفيزم مي‌كند. دي‌اكسيد گوگرد  به مقدار زياد در آب محلول بوده و در نتيجه بوسيله رطوبت در سيستم تنفس فوقاني جذب مي شود. مهمترين اثر تنفسي غلظت هاي بالاي SO2 عبارت از نارسايي هاي تنفسي، کاهش سيستم دفاعي ريه­ها و تشديد بيماري قلبي و ريوي مي‎باشد و افراد داراي بيماريهاي آسم، برونشيت يا آمفيزم و بيماران قلبي و همچنين بچه­ها و افراد مسن به اين گاز حساس مي باشند. دي‌اكسيد گوگرد  بطور عمده موجب برونشيت و تنگي نفس در غلظت­هاي نسبتاً پايين (ppm 5/0-25/0) مي‎شود. تأثير اين آلاينده در سيستم تنفسي در حضور ذرات معلق تشديد مي‎شود.

ازن

ازن يک ماده اکسيد کننده قوي با قابليت واکنشي زياد بوده، فعاليت شيميايي بالاي ازن باعث بروز مشکلاتي از قبيل از بين رفتن بافت ريه ها و کاهش عملکرد آن مي شود. از جمله اثرات مضر اين آلاينده بر سلامتي انسان، سوزش چشم‌ و ريه‌ها مي‌باشد. آمارها نشان مي‌دهد كه حملات آسم در روزهايي كه غلظت بالايي از اين آلاينده مشاهده شده بطور مشخصي افزايش يافته است. ازن موجود در هوا آسيب‌هاي شديدي به كودكان، افراد سالخورده و افراد داراي ناراحتي تنفسي وارد مي‌كند. قرار گرفتن در معرض غلظت پايين ازن بمدت 7-6 ساعت متوالي باعث کاهش توان ريه ها توأم با عوارضي مانند درد قفسه سينه و سرفه مي شود.

تركیبات آلی فرار(VOCs)

برخي از بخارات هيدروكربن‌ها در اتمسفر نقش بالقوه‌اي در تخريب سلامتي انسان ها دارند. بنزن بعنوان يكي از مهمترين ترکيبات آلي فرار با وجودي كه بعلت حلاليت بالا نقش عمده‌اي در صنعت بعهده دارد، ولي استنشاق آن موجب جلوگيري از تشكيل گلبول قرمز در مغز استخوان مي‌شود. منبع اصلي توليد بنزن، بنزين مورد استفاده در خودروهاست. در مواردي چند، سرطان خون (لوسمي) در افرادي كه بعلت مسايل شغلي براي طولاني مدت در معرض بخارات بنزن بوده‌اند، گزارش شده است.

کدام آلاینده ها بر اساس استاندارد آلاینده های بحرانی هستند؟

بر اساس استاندارد کوتاه مدت (روزانه) ارائه شده توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در سال1390، آلاینده ذرات معلق کمتر از 5/2 میکرون و بعد از آن آلاینده ذرات معلق کمتر از 10 میکرون جز آلاینده­های بحرانی در شهر اصفهان محسوب شده و آلاینده های گازی در وضعیت مطلوبی قرار دارند. با این حال با بررسی وضعیت آلاینده­ها بر اساس استاندارد طولانی مدت (سالانه)، مصوب شورای عالی حفاظت محیط زیست برای سال1390، و با توجه با سختگیرانه­تر بودن حدود استاندارد سالانه آلاینده­ها نسبت به استاندارد کوتاه مدت آنها، علاوه بر آلاینده­ ذارت معلق، آلاینده­های گازی دی اکسید نیتروژن و دی اکسید گودگرد نیز جزء آلاینده­­های بحرانی می­باشند. لازم به ذکر است، برای آلاینده­های منواکسیدکربن و ازن استاندارد سالیانه تعریف نشده است.